Firðir og grunnsævi
Nytjar

Nytjar

Ýmsar nytjar hafa farið fram í Patreksfirði. Má þar fyrst nefna fiskveiðar á mörgum tegundum nytjafiska, með margvíslegum veiðarfærum. Veiðar á botndýrum hafa verið reyndar og má þar sérstaklega nefna skelveiðar og þá sérstaklega á kúfskel. Fiskeldi í smáum stíl hefur verið reynt í firðinum lengi en frá árinu 2010 hefur allmikið laxeldi verið stundað þar. Nytjar á botnþörungum hafa verið stundaðar frá ómunatíð.


Veiðar

Fiskveiðar

Í Patreksfirði hefur verið veitt með flestum veiðarfærum en hér eru settar fram upplýsingar um veiðar á nytjategundum í fimm veiðarfæri (1. mynd). Heildarafli er innan við 3000 tonn á tímabilinu frá árinu 2000 til 2014 ef miðað er við upplýsingar úr gagnasafni Hafrannsóknastofnunar. Mest hefur fengist af ýsu í firðinum á þessu tímabili um 1500 tonn en næstmest af þorski um 1000 tonn. Af öðrum tegundum hefur fengist mun minna. Mestur afli hefur fengist í dragnót (1. mynd) en næstmest á línu en minna í handfæri og net.


1. mynd. Afli í Patreksfirði eftir  fisktegundum og veiðarfærum

Gerð var samantekt á skiptingu afla milli tegunda í Patreksfirði á tímabilinu 2000 til 2014 og kom þá í ljós að aflahlutfall ýsu er 54%, af þorski 36% en af öðrum tegundum er afli langt innan við 5 % (2. mynd).


 

2. mynd. Hlutfallslegur afli mismunandi tegunda í Patreksfirði án tillits til veiðarfæra.


Eldi

Fiskeldi

Fjarðarlax ehf hefur stundað laxeldi í Patreksfirði frá árinu 2010. Félagið hefur leyfi til að rækta 1500 tonn af laxi á ári í firðinum á nokkrum aðskildum stöðum í firðinum. Það hyggur nú á stækkun eldisins um 7000 tonn á ári samanlagt í Patreksfirði og Tálknafirði.

Dýrfiskur ehf er fyrirtæki sem hyggur á eldi á regnbogasilungi í Patreksfirði og Tálknafirði með allt að 4000 tonna framleiðslu á ári.


Tilraunarækt á kræklingi.

Á árunum 2010 til 2011 voru gerðar rannsóknir á umhverfisaðstæðum í Patreksfirði með tilliti til kræklingaræktunar (1. og 2). Að rannsókninni stóðu: Hafrannsóknastofnun, AVS. Nýsköpunarsjóður V-Barðastrandasýslu, Einherji ehf, Íslenskur kræklingur ehf og Skor þekkingarsetur. Hitastig sjávar (síritandi hitamælir á 5 m dýpi) og blaðgræna svifþörunga (sýni frá yfirborði sjávar), sem er mælikvarði á fæðuframboð fyrir krækling, voru mæld ásamt vexti, kynþroska og hrygningu kræklings í línurækt.


1. mynd. Staðsetning kræklingaræktunar og síritandi hitamæla í Patreksfirði og Tálknafirði.

 


2.mynd. Tveggja ára kræklingur úr línurækt. Ljósmynd: Jón Örn Pálsson..

Meðalhiti í Patreksfirði var hæstur í júlí (12,3 ± 1,1°C) en lægstur í febrúar (2,2° ± 0,1°C ) (3. mynd). Hæsti meðahiti á sólarhring var í lok júlí (13°C) og sá lægsti um miðjan janúar (2,0°C).

Blaðgræna var mæld frá apríl til október 2010. Þegar sjósýnataka hófst í lok apríl var vorblómi svifþörunganna í fullum gangi og blaðgrænumagnið í hámarki (8,7 µg l-1). Eftir vorblómann minnkaði blaðgrænan hratt og mældist lítil yfir sumartímann (< 1 µg l-1) þar til í lok júlí að hún jókst aftur og náði aftur háum gildum í september (6,0 µg l-1) (4. mynd ).

                              

                                                                                                                    

                     

3. mynd. Meðalhiti í Patreksfirði (5 m) frá apríl 2010 til maí 2011.      4. mynd. Blaðgræna í Patreksfirði frá apríl- desember 2010.


 

5. mynd. Meðallengd og staðalfrávik (SD) kræklings í Patreksfirði frá apríl 2010 til maí 2011.

Skellengd kræklings í Patreksfirði var mæld frá apríl 2010 til maí 2011. Við upphaf mælinga var skelin að meðallengd 34,3 mm. Vöxturinn var hægur í upphafi tímabilsins, tók aðeins við sér í maí og aftur í ágúst. Um fjórum mánuðum eftir að mælingar hófust, hafði skelin vaxið um 13,7 mm og var þá 48 mm meðallengd náð. Frá miðjum ágúst fram undir miðjan september dró úr vextinum en hann tók aðeins við sér eftir það og fram í nóvember þegar hann stöðvaðist (5. mynd). Ársvöxturinn var 26 mm.



6. mynd. Kynþroskastuðull kræklings í Patreksfirði frá maí 2010 til maí 2011.

Kynþroskastuðull og hrygning voru metin út frá vigt og vefjasýnum úr möttli kræklingsins en hann inniheldur kynvefinn. Í byrjun maí var kynþroskastuðullinn hár (GI=4,1) (6. mynd), þar sem stærstur hluti stofnsins var orðinn kynþroska og tilbúinn til hrygningar. Hrygning hófst í lok júlí við 12°C (7. mynd). Aðalhrygningartíminn var frá ágúst til október við meðalsjávarhita frá 12 og niður í 7°C en allri hrygningu lauk í nóvember (7. mynd) og var þá hitinn kominn niður í 4,5°C. Þroskun kynfruma hófst strax að lokinni hrygningu í nóvember, en að öllum líkindum hefur verið lítið um fæðu á formi svifþörunga á þeim tíma, og skelin því notað forðanæringu sína til myndunar kynfruma. Þroskun kynfruma jókst hægt þar til í marslok, að hún jókst verulega (6. og 7. mynd), samfara aukinni fæðu  á formi svifþörunga að vori (4. mynd) og auknum sjávarhita (3. mynd).

7. mynd. Hlutfall kræklinga á mismunandi kynþroska- og hrygningarstigum í Patreksfirði frá maí 2010 til maí 2011.

Heimildir:

Gudrun G. Thorarinsdóttir, Hafsteinn G. Gudfinnsson, Svanhildur Egilsdóttir and Jón Örn Pálsson, 2013.The gametogenic cycle and spawning in Mytilus edulis L. in two fjords in northwestern Iceland. J. Mar. Biol.. 93(6), 1609-1615

Guðrún G. Þórarinsdóttir, Hafsteinn G. Guðfinnsson og  Jón Örn Pálsson 2014. Kræklingarækt og umhverfisaðstæður í Patreksfirði og Steingrímsfirði.  Hafrannsóknastofnunin. Fjölrit nr. 1xx.  2014.  Ritstjóri Karl Gunnarsson. Reykjavík 2014. Í birtingu.


Botnþörungar

Efni í vinnslu

Botndýr

Stofnstærðarmat kúfskelja í Patreksfirði 1994


Kúfskeljar 1. mynd. Kúfskeljar. Mynd Sigurgeir Sigurjónsson

Kúfskel (Arctica islandica) (1. mynd) finnst nánast allt í kringum Ísland og lifir á 0-200 m dýpi í sendnum leirbotni, sandbotni eða skeljasandbotni. Skelin sem lifir niðurgrafin í sjávarbotninum allt frá því að vera rétt undir yfirborði og niður á 15 cm, er staðbundin en getur hreyft sig upp og niður í bontlaginu með hjálp fótarins. Kúflskelin er sérlega langlíf og hægvaxta dýrategund og getur orðið yfir 400 ára gömul. Skeljarnar eru sérkynja. Veiðar á kúfskel til beitu hafa verið stundaðar á Íslandi frá aldamótunum 1900 en tilraunaveiðar til manneldis hófust fyrst 1987 og svo aftur árið 1995 til útflutnings og var hámarks landaður afli rúm 14000 tonn árið 2003.

Rannsóknasvæði í Patreksfirði








2. mynd. Rannsóknasvæði í Patreksfirði. Punktarir tákna togin en stærð þeirra lífþyngdina (0-7 kg/m2). Smellið á kort til að stækka það.

Vatnsþrýstiplógur

Snemma árs 1994 hófust rannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar á kúfskel við Vestfirði með það markmið að kortleggja útbreiðslu, magn á flatareiningu og stofnstærð í fjörðunum með nýtingu í huga. Einnig voru skeljar úr afla lengdarmældar og vigtaðar. Til rannsóknanna var notaður skelveiðibátur útbúinn vatnsþrýstiplógi (sjá mynd hér til hliðar).

Í Patreksfirði vor tekin 19 tog á 0,6 ferkílómetra svæði og var lífþyngdin að meðaltali 2,6 kg/m2 (3. mynd). Stofnstærð var áætluð um 1600 tonn á svæðinu. Meðallengdin í afla var 76 mm og lengdardreifingin 23-101 mm (4. mynd). Meðalþyngd skeljanna var 127 gr og holdfyllingin 28%.

Þess ber að geta að vatnsþrýstiplógurinn veiðir aðallega skeljar stærri en 50 mm og eykst veiðigetan    eftir því sem skelin er stærri.


Lengdardreifing kúfskelja í Patreksfirði



3. mynd. Lengdar dreifing kúfskelja í afla vatnsþrýstiplógsí Patreksfirði






Heimildir

Gudrún G. Þórarinsdóttir & Sólmundur Einarsson, 1994. Kúfskeljarannsókn (Arctica islandica) á Norðvesturlandi janúar til mars 1994 (Investigation of Arctica islandica in Northwest Iceland, January-March 1994).  Hafrannsóknastofnunin, 29 pp.

Gudrún G. Þórarinsdóttir & Sólmundur Einarsson, 1997. Kúfskel við Ísland.  Náttúrufræðingurinn, 66 (2), 91-100. 

G. G. Thórarinsdóttir & S. Einarsson, 1996. Distribution and abundance of ocean quahog, Arctica islandica (Linnaeus, 1767), from Icelandic waters.  J. Shellf. Res. 15 (3), 729-733.




 

Útlit síðu:

imgban